ತಾರಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ - ಹೂಲಿ

ದಿಬ್ಬವೊಂದರ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ತಾರಕೇಶ್ವರ. ದಿಬ್ಬದ ಮೇಲೆ ತಲುಪಲು ಹೂಲಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಚೆನ್ನಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕಾಗಿದ್ದ ದೇವಾಲಯ ಪಾಳು ಬಿದ್ದ ಮನೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ.

ಮುಖಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತರಹದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿರುವ ಕಂಬಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳು ಮಾತ್ರ ಇವೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಸನಗಳು ಇತಿಹಾಸವಾಗಿವೆ. ಮುಖಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಮೂರು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ದ್ವಾರಗಳಿದ್ದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಈಗ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು!

ಮುಖಮಂಟಪದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆನೆ ಮತ್ತು ಮಕರಗಳ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಇನ್ನೆರಡು ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಈ ದೇವಾಲಯದ ರಚನೆ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ನವರಂಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರದೆ ಮುಖಮಂಟಪದ ನಟ್ಟನಡುವೆಯೇ ನಾಲ್ಕು ಸುಂದರ ಕಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ.

ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮೀಯ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪಂಚಶಾಖ ದ್ವಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ತೋಳಿನಲ್ಲೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಎಂದೋ ಬಳಿದಿದ್ದ ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಈಗ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದ್ದರೂ ಐದನೇ ತೋಳಿನ ಸುಣ್ಣ ಹಾಗೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ದಿನಾಲೂ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಗಜಲಕ್ಷ್ಮೀಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರಿದ್ದಾರೆ. ದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುವವರ ಜೊತೆಗೆ ದೇವರಿಗೆ ಏನೋ ಕಾಣಿಕೆ ತರುವ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ.

ಶಾಖೆಗಳ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಐದು ಮಾನವರೂಪದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಶಾಖೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೆತ್ತನೆಯೆಂದರೆ ನಾಟ್ಯಜೋಡಿಗಳದ್ದು. ಗಂಡು ಯಾವುದಾದರೂ ಸಂಗೀತ/ವಾದ್ಯ ಉಪಕರಣವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಏಕಕೂಟ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ವ್ಯಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದಷ್ಟು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ’ಗೋಪುರ’ದ ಹಾಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಪೇರಿಸಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಾಕರ್ಷವಾಗಿದ್ದ ಕದಂಬನಗರ ಶೈಲಿಯ ಗೋಪುರ ಧರಾಶಾಹಿಯಾಗಿದೆ. ಗೋಪುರದ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಹೊರಗೋಡೆಯ ಕಲ್ಲುಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಗಿಡಗಂಟಿಗಳು ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿವೆ. ಮೆಲ್ಛಾವಣಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದ ಕೈಪಿಡಿಯೂ ನಾಶವಾಗಿದ್ದು ಒಂದೆರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಹೂಲಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಯಜ್ಞಕುಂಡವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮೂರು ಬಿಲ್ವಮರಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆನೇ ಇದ್ದು ಪರಿಸರದ ಅಂದಕ್ಕೆ ಇಂಬು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ತುಸು ಏರಿದರೆ ಯಜ್ಞಕುಂಡ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ವಮರಗಳು ತಾರಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವುದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ದೇವಾಲಯದ ಎಡಕ್ಕೆ ೩೦-೪೦ರಷ್ಟು ಕಂಬಗಳಿರುವ ಬಹಳ ತಗ್ಗು ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡದ ರಚನೆಯಿದೆ. ಇದೇನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲೇ ದಿಬ್ಬವೊಂದರ ಮೇಲಿರುವ ತಾರಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಮೀಪ ತೆರಳಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದರ ದುರವಸ್ಥೆ ಮನದಟ್ಟಾಗುವುದು.

ಅಂದು - ಇಂದು:

ಕಪ್ಪುಬಿಳುಪಿನಲ್ಲಿರುವುದು ತಾರಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ೧೮೭೪ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ೨೦೧೧ರದ್ದು. ದೇವಾಲಯ ಅಂದು ಯಾವ ಶಿಥಿಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತೋ ಇಂದಿಗೂ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಕಪ್ಪುಬಿಳುಪು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ ಬಿಲ್ವಗಿಡ ಇಂದು ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ (ಇದು ನನ್ನ ಊಹೆ ಮಾತ್ರ).

ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು - ೨೦೧೪

ಅನಂತಶಯನ ದೇವಾಲಯ - ಅನಂತಶಯನಗುಡಿ

ಅನಂತಶಯನಗುಡಿ ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನು, ಅಕಾಲ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ತನ್ನ ಮಗ ತಿರುಮಲರಾಯನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಇಸವಿ ೧೫೨೪ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಎಂದು ಶಾಸನಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ (ಊರಿಗೆ) ’ಶಾಲೆ ತಿರುಮಲ ಮಹಾರಾಯಪುರ’ ಎಂಬ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಆ ಊರೇ ಇಂದು ಅನಂತಶಯನಗುಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ದೇವಾಲಯವಿದು.

ಬಹಳ ಎತ್ತರವಿರುವ ಪ್ರಾಕಾರದ ರಾಜ ದ್ವಾರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಈ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಅಸಹಜ ನಡುವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವಾರಪಾಲಕಿಯರನ್ನು ದಾಟಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ವಿಶಾಲ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪ ಕಣ್ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ದ್ವಾರಗಳಿಲ್ಲದ ತೆರೆದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲ ಸಭಾಮಂಟಪ ನಲವತ್ತಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕಂಬಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಕಂಬದ ಮೇಲೂ ಭಿನ್ನ ವಿಭಿನ್ನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು. ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೆತ್ತದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ದೇವಾಲಯದ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಮೂಲ ಗೋಡೆಗೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಬಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಲೆಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಕಂಬವೊಂದನ್ನು ತಳದಿಂದ ಮೇಲಿನವರೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಛಾವಣಿಗೆ ಆಧಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಸಭಾಭವನದ ಅಂಚಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೈಪಿಡಿಯ ರಚನೆಯಿದ್ದರೂ ಅದು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಹತ್ತು ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ಆಕಾರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಭಾಮಂಟಪದ ನಂತರ ಆಯತಾಕಾರದ ಅಂತರಾಳ. ನಂತರ ಆಯತಾಕಾರದ ವಿಶಾಲ ಗರ್ಭಗೃಹ. ಅಂತರಾಳದಿಂದ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಮೂರು ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಇದರರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಅನಂತಶಯನನ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆರಡು ದೇವದೇವಿಯರ ಮೂರ್ತಿಗಳಿದ್ದವು. ನಡುವಿರುವ ದ್ವಾರದಿಂದ ಅನಂತಶಯನ ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನುಳಿದೆರಡು ದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ದೇವರುಗಳು ದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಬರೀ ಪೀಠದ ದರ್ಶನ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯ.

 

ಸಭಾಮಂಟಪದ ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಆರು ಸುಂದರ ರಾಜ ಕಂಭಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಲ್ಲೇ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸಿಂಹ ಕಂಭಗಳು ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಗರುಡಗಂಭ ಇವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಇದು ಯಾವ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ನನಗೆ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಇದೊಂದು ಅಪೂರ್ಣ ದೇವಾಲಯ ಎಂಬ ಸಂಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೈಜತೆಯಿಲ್ಲದ ಕೈಪಿಡಿ, ಆಕಾರ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಶಿಲ್ಪಿಯ ಕೈಚಳಕವಿಲ್ಲದ ಗೋಪುರ, ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಿಂದ ದೇವಾಲಯದಂತೆ ಕಾಣಬರದ ರಚನೆ, ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ಬರುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲಿಯೇ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.

ಆದರೆ ಪ್ರಬಲ ಸಾಕ್ಷಿಯಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ತಿಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸಮಯದ ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕೆತ್ತನೆ ನಶಿಸಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಇಸವಿ ೧೫೪೯ರವರೆಗೂ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಸದಾಶಿವರಾಯ ವಿಜಯನಗರವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ. ತದನಂತರ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬ ವಿವರವಿರುವ ಶಾಸನ ದೊರಕಿಲ್ಲ.

ಬಹುಶ: ೧೫೬೫ರ ತಾಳಿಕೋಟೆ ಕದನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪರಾಜಯದ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಂಗೆಕೋರ ದುಷ್ಟ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಇಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಅವನ್ನು ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿರಬಹುದು.